Ana içeriğe geç

Use-Case Bağımlılık, Hazırlık ve Sıralama Standardı

Amaç​

Bir use-case, yalnızca iş değeri yüksek diye implementasyona giremez. Ona üstten bağlı kararlar, modüller, veri, yetkiler, kullanım hakları ve çalışma-zamanı önkoşulları görünür ve test edilebilir olmalıdır.

Bağımlılık katmanları​

  1. Canon karar bağımlılıkları (Canon decision dependencies).
  2. Uygulama bağımlılıkları (implementation dependencies).
  3. Çalışma-zamanı önkoşulları (runtime preconditions).

Hazırlık eksenleri (readiness axes)​

Enum-değerleri kod-sözlüğüdür, İngilizce kalır:

definition_readiness: missing_context | draftable | decision_ready | effective
implementation_readiness: blocked | partially_ready | ready | in_delivery | implemented
activation_readiness: not_ready | test_ready | staging_ready | production_ready | activated
runtime_eligibility: allowed | denied | upgrade_required | verification_required | membership_required | capability_required | quota_exhausted

Bağımlılık tipleri​

  • hard (zorunlu)
  • soft (destekleyici)
  • optional (isteğe bağlı)
  • alternative (alternatifli)

Karşılanmamış hard bağımlılık, kaydı implementation_readiness: blocked durumunda tutar.

Kararlı sözleşmeler (stable contracts)​

Use-case'ler, değişebilir rol/paket adlarına değil; yetenek (capability) ve kullanım-hakkı (entitlement) sözleşmelerine bağlanır:

required_capability: search.ai.use
required_entitlement: ai_search

Temel sıralama (foundational sequence)​

Public → Identity → Organization/Tenant → Membership
→ Role/Capability/Scope/Context → Subscription/Entitlement/Quota
→ Domain Data → Search/Matching → Commercial Flow

Önceliklendirme​

Birinci kapı: hard-bağımlılık hazırlığı. Sonrasında hazır işler şu ölçütlerle sıralanır: iş değeri, kilit-açma gücü (unlock power), risk azaltımı, zaman kritikliği ve iş büyüklüğü.

Asgari metadata​

YAML-alan adları kod-sözlüğüdür, İngilizce kalır:

extensions:
  readiness:
    definition: decision_ready
    implementation: blocked
    activation: not_ready
  dependencies:
    canon: {hard: [], soft: []}
    use_cases: {hard: [], alternative: []}
    modules: {hard: []}
    capabilities: {required: []}
    entitlements: {required: []}
  runtime_preconditions: []

Bütünlük kuralları​

  • hard-bağımlılık grafı döngüsüzdür (acyclic).
  • Bir kayıt kendine bağımlı olamaz.
  • Eksik Canon ID referansı lint'i kırar.
  • Taslak-ötesi (proposed ve sonrası) ADR, kabul edilmiş/yürürlükte bir use-case upstream'i gerektirir.
  • Downstream görünümleri, kaynak-yazımlı upstream bağlarından TÜRETİLİR (elle yazılmaz).

Bağımlılık-beyanı doğrulaması (Müdür-önerisi)​

Bir kaydın bağımlılık-listesi, gerçeklik-denetimi ile (mevcut kod/karar envanterine karşı kontrol; Pre-Audit/G1 sınıfı) doğrulanmadan kayıt "hazır (ready)" ilan edilemez. Lint ŞEKLİ denetler (döngü, kopuk referans); listenin TAMLIĞINI gerçeklik-denetimi denetler. Sorumluluk: beyanı yazan ajan + Müdür 2.-göz.

Kanıttan-türetilen durum (Müdür-önerisi)​

implementation_readiness ve activation_readiness ELLE GÜNCELLENMEZ — kanıt-olaylarından türetilir: PR-merge → implemented; deploy/aktivasyon-kanıtı → activated; ara-durumlar iş-akışı kanıtından. Elle yazım, "türetilen-alan-elle-yazılmaz" ilkesinin ihlalidir (drift-invariant sınıfı). Generator-desteği ayrı iştir — kural ŞİMDİ geçerli, otomasyon kademeli; otomasyon gelene dek bu alanlar yalnız kanıt-referanslı commit ile güncellenir.

Bağımlılık-karşılanma eşlemesi (Müdür-önerisi)​

Katman başına tatmin-kuralı:

  1. Canon karar-bağımlılığı → hedef kayıt accepted ∪ effective ise karşılanır (kabul-semantiği; ROLE-cascade emsali).
  2. Uygulama-bağımlılığı → hedef implemented ise karşılanır.
  3. Çalışma-zamanı önkoşulu → hedef activated / koşul fiilen sağlanmış ise karşılanır.

"Hazır-kuyruk" (ready queue) hesabı bu eşlemeyle yapılır.

Kalibrasyonlar​

  • Boş alan yazılmaz: Değeri bilinmeyen/henüz üretilmemiş metadata alanı, boş-yer-tutucu veya tahminî değerle DOLDURULMAZ — alan hiç yazılmaz (uydurma-yasağı; panelin boş-kritik-alan guard'ı ile aynı ilke).
  • runtime_eligibility şimdilik sözlüktür: Bu eksen şu an yalnız terim-sözlüğü olarak standarttadır; hangi ürün-mantığının hangi değeri üreteceği AYRI bir kararla bağlanır.

Dil kuralı (Müdür-önerisi — CEO kabulüyle bağlayıcı)​

Yeni canon-kayıtlarında gövde-dili Türkçe'dir (Human-CEO'nun dili); kod-tanımlayıcıları, enum-değerleri ve YAML-alan adları İngilizce kalır (yanlarına parantez-içi Türkçe karşılık eklenebilir). Kabul edilmiş İngilizce-gövdeli kayıtlar (Foundation-12) DEĞİŞTİRİLMEZ; onlara ileride ekleme-niteliğinde (additive) Türkçe-özet eki eklenebilir — bu ayrı bir karardır. İlke: Human-CEO'nun imzalayacağı hiçbir kayıt, okuyamadığı dilde olamaz.

Üretilen görünümler​

  • canon/_generated/use-case-dependency-map.md
  • canon/_generated/use-case-ready-queue.md

CAN-REQ-UC-001 başlangıç durumu (tarihsel örnek)​

Not: CAN-REQ-UC-001, 2 Tem 2026 temiz-başlangıç kararıyla geri çekildi (withdrawn); bu bölüm standardın örnek-uygulamasını tarihsel olarak gösterir.

definition_readiness: decision_ready
implementation_readiness: blocked
activation_readiness: not_ready

CAN-GOV-UCDEP-001 · governance_status: accepted (Human-CEO kabulü, 3 Tem 2026 — "üç ekle birlikte"; yürürlük/effective AYRI kapı) · standard_version: 1 (gövde 3 Tem 2026 Türkçeleştirildi + Müdür gap-analizi 3 kural-eki ve 2 kalibrasyon eklendi).